Skip to main content

[EN/EO] Who created Esperanto, and why? | Kiu planis Esperanton, kaj kial?

[ENGLISH] Esperanto is a planned language, and that means that at some time soembody planned it. For Esperanto, that was in 1887, and that person was the Polish-Jewish opthamologist Dr. Ludvik Lazarus Zamenhof.

Dr. Zamenhof was born in 1859 in Russian-controlled Poland. Although today's world is still far from peaceful harmony, the world in which Dr. Zamenhof found himself was much more divided than ours. Violence was a daily event in the streets, and people were separated not only by class, culture, and religion, but also language. For example, in his neighborhood people spoke Russian, German, Polish, Yiddish, and Belorusian.

From when Dr. Zamenhof was a child, he witnessed terrible events among the residents of his homeland and he tended to believe that if only humanity had a shared language apart from the birth language, communication would be more likely than violence, and in that way hopefully peace would overcome war. 

Dr. Zamenhof spent years planning a new language, and in fact the hope for a worlwide shared language was even then not a new concept. The planned language "Volapuk" had already been proposed by the german Catholic priest Johann Schleyer. If you've never heard of it until now, that's understandable, because the language was a failure for several reasons, not the least of which being that it was so difficult that effectively nobody learned to speak it. 

But Dr. Zamenhof didn't simply plan and present the language, he vigorously practiced it to find exactly what worked until he himself could speak it fluently. After several years of development, Dr. Zamenhof presented his language to the world in July 1887. Unlike what Mr. Schleyer did, who strove to retain authority over the language of Volapuk, from the start Dr. Zamenhof swore off ownership of the language and gave the language to the world.

From that time until he died, Dr. Zamenhof helped the evolution and promotion of the language, but he always refused the role of king or lord, which people often wanted to give him. Although the role of the defining book of Esperanto, known as "The Foundation,"  which from 1887 presented the essential rules of the language and disapproved modifications certainly contributed to the stable existence of the language, it's also almost certain that the creator's refusal to become a king secured the maturation of the language.

Dr. Zamenhof hoped that if only people could easily communication with each other that peace would become more probably than war, and for that reason planned Esperanto to be more easily learned compared to other national languages. Although Esperanto has several times come close wide recognition, speakers aren't waiting for the "final victory" when everybody everywhere will speak the language. Instead, Esperantists decide to go ahead and make use of the language and directly participate in the "great family circle" no matter how many people are participating. 

Dr. Zamenhof died in april 1917, and his tomb in Poland has become a sort of destination for Esperanto-pilgrims. From time to time, people wonder, "What would Dr. Zamenhof think about the current state of the language and movement?" Well, it must be said he always refused to rule the language, so I myself imagine that he would wonder why his opinion would matter so much!

The language lives, and its speakers make use of the language exactly in the way that the creator proposed: as a shared bridge between diverse people. Wouldn't you like to cross it with me?

[ESPERANTO] Esperanto estas planlingvo, kaj tio signifas ke iam iu planis ĝin. Por Esperanto, tiam estis 1887, kaj tiu estis la Pola-Juda oftamologo D-ro Luduvoko Lazaro Zamenhofo.

D-ro. Zamenhof naskiĝis en 1859, en Ruse-estrata Pollando. Kvankam la hodiaŭa mondo estas ankoraŭ tre malproksima de paca harmonio, la mondo en kiu sin trovis D-ro Zamenhofo estis multe pli dividita ol la nia. Perforto estis ĉiutaga okazo en la stratoj, kaj homoj estis apartigitaj ne nur de klaso, kulturo, kaj religio, sed ankaŭ lingvo. Ekzemple, en lia najbarejo oni parolis la rusan, germanan, polan, jidan, kaj belorusan. 


De kiam Dr-o Zamenhofo estis infano, li atestis terurajn eventojn inter la loĝantoj de lia hejmlando kaj li emis kredi ke se nur la tuta homaro havus unu kunhavatan lingvon krom la denaska, komunikado estus pli probabla ol perforto, kaj tiel espereble paco venkos militon. 

Dr-o Zamenhofo pasigis jarojn super la planado de nova lingvo, kaj fakte la espero de tutmonde kunhavata lingvo estis eĉ tiam jam nenova koncepto. La planlingvo "volapuko" estis jam proponita de la germana Katolika pastro Johano Martin Ŝlejer. Se vi ĝis nun neniam ekaŭdis Volapukon, tio estas komprenebla, ĉar la lingvo estis malsukceso pro multaj kialoj, ne la plej malgranda el kiuj estis ke ĝi estis tiel malfacila lingvo ke efektive neniu lernis paroli ĝin.

Sed Dr-o Zamenhofo ne simple planis kaj prezentis la lingvon, li vigle ekzercadis sin en la lingvo por trovi precizi kio fukcias ĝis kiam li parolis ĝin flue. Post pluraj jaroj da ellaborado, Dr-o Zamehofo prezentis sian lingvon al la mondo en julio 1887. Malsimile ol kion faris Sr-o Ŝlejer kiu strebis reteni aŭtoritaton en la lingvo Volapuko, dekomence Dr-o Zamenhofo forĵuris posedon de Esperanto kaj donis la lingvon al la mondo.

De tiam ĝis kiam li mortis, Dr-o Zamenhofo helpis al la evoluado kaj diskonigo de la lingvo, sed li ĉiam rifuzis la rolon de reĝo aŭ lordo, kian oni voladis doni al li. Kvankam la rolo de la difina libro de Esperanto, konata kiel "La Fundamento", kiu de 1887 prezentis la esencajn regulojn de la lingvo kaj malaprobas modifojn tutcerte kontribuis al la stabila ekzisto de la lingvo, estas ankaŭ preskaŭ certe ke la rifuzo de la kreinto reĝiĝi ankaŭ sekurigis la maturiĝon de la lingvo.

Dr-o Zamenhofo esperis ke se nur homoj povus facile kompreni unu la alian, paco fariĝus pli probabla ol milito, kaj tial planis Esperanton facile lernebla kompare ol aliaj naciaj lingvoj. Kvankam Esperanto plurajn fojojn pliproksimiĝis vastan rekoniĝon, parolantoj ne atendas la "finan venkon" kiam ĉiu ĉie parolos la lingvon. Anstataŭ, Esperantistoj decidas jam profiti la lingvon kaj rekte partoprenu la "grandan rondon familian" malgraŭ kiom da aliaj homoj partoprenas.

Dr-o Zamenhofo mortis en aprilo 1917, kaj lia tombo en Pollando estas fariĝinta ia destino por Esperanto-pilgrimoj. De tempo al tempo, oni miras, "Kiel opinius Dr-o Zamenhofo pri la hodiaŭa stato de la lingvo kaj la movado?" Nu, endas diri ke li ĉiam rifuzis petojn regi la lingvon, do mi mem imagas ke li mirus kial lia opinio tiel multe gravus!

La lingvo vivas, kaj ĝiaj parolantoj profitas la lingvon ĝuste tiel, kiel li proponis: kiel kunhavatan ponton inter diversaj homoj. Ĉu ne plaĉus al vi transpasi ĝin kun mi?

Comments