Skip to main content

[EN/EO] What historical moments define Espearnto? | Kiuj historiaj momentoj difinas Esperanton?


[ENGLISH] When it comes to languages, there are "natlangs" (national languages) which evolved organically over the span of centuries, and "planlangs" (planned languages) which were, well, "planned" and then shared by the people who decided to learn it.

Although there certainly are great moments in the history of a natlang that will stand out in the history books -- for example in English, the Great Vowel Shift which took place over roughly 300 years beginning in the 1400's -- this kind of distinctive moment is pretty infrequent.

But in a planlang, history isn't waited for, but literally made -- for example in Esperanto, the foundational textbook of the language, The Foundation (La Fundamento) can be tracked to a specific date when the language was released into the world.

Esperanto is a language that spent more than 10 years in development by its creator, the Jewish-Polish opthamologist Dr. L.L. Zamenhof. During this time, Dr. Zamenhof invested himself in the language and through trial and error learned what was and wasn't practical. After he himself (and a few close associates) learned to speak the language, on 26 July 1887 Dr. Zamenhof published "La Fundamento" and announced Esperanto to the world.

"La Fundamento" was the first and the defining historical document to govern the growth and development of the language, without which Esperanto would almost certainly have rapidly devolved into an uncoordinated mess, however it truly only defined the language and effectively said nothing about Esperantism, or the movement of people who choose to speak Esperanto.

The next big defining moment in the history of the language occurred 18 years later in 1905 at the first World Congress of Esperanto in Boulogne-sur-Mer, France. In response to frequent questions about the goals of Esperanto, Dr. Zamenhof composed the "Declaration of the Essence of Esperanto" which came to be known as the Boulogne Declaration. In short, the declaration proclaimed the following:

  1. Esperantism is a movement that supports the introduction of an international auxiliary language (IAL). No further meaning can be attached to it. It is politically, religiously, and morally neutral, and it does not seek to replace any existing languages, only to supplement them.
  2. It recognizes that Esperanto is the most realistic IAL that exists, and they work to further it based on this goal.
  3. Esperanto belongs to no one. Anyone can use it for any reason they like.
  4. Fundamento de Esperanto is the single, perpetual obligatory authority over Esperanto, and it cannot be modified. Otherwise, Esperanto depends on no legal authority, neither a governing body nor an individual, including Zamenhof himself. If a linguistic matter is not covered in Fundamento, it is up to the individual on how to handle the matter.
  5. An Esperantist is a fluent Esperanto speaker. Involvement in the Esperanto community is encouraged but not required.

Arguably the most interesting part of the early history of Esperanto is that its creator, Dr. Zamenhof, immediately declared Esperanto the property of all its speakers and refused to play the role of a king, so for the past 134 years Esperanto has been a living language defined by its historical documents and carried on by new generations of speakers who believe in the goal of a shared language for everybody.

[ESPERANTO] Koncerne lingvojn, ekzistas "nacilingvoj" (naciaj lingvoj) kiuj evoluis spontane dum la daŭro de jarcentoj, kaj "planlingvoj" (planitaj lingvoj) kiuj estis, nu, "planitaj" kaj sekve kunhavigitaj al la homoj kiuj decidis eklerni ĝin.

Kvankam certe ekzistas grandaj momentoj en la historio de nacilingvo kiuj elstaros en la historilibroj -- ekzemple en la angla, la Granda Vokalo-Ŝanĝigo kiu okazis dum proksimume 300 jaroj komence de la 1400'aj jaroj -- ĉi tia elstara momento estas iom neofta.

Sed en planlingvo, historio ne estas atendata, sed laŭvorte kreata -- ekzemple en Esperanto, la fontlibro de la lingvo, La Fundamento, povas esti sekvita ĝis specifa dato kiam la lingvo ellasiĝis en la mondon.

Esperanto estas lingvo kiun dum iomete pli ol dek jaroj estis maturigita de la kreinto, Juda-Pola oftalmologo Dr-o L.L. Zamenhofo. Dum tiu tempodaŭro, Dr-o Zamenofo mergis sin en la lingvon kaj per provado kaj erarado eksciis kio ja kaj ne estis uzebla. Post kiam li (kaj ankaŭ kelkaj bonkonataj kolegoj) ellernis paroli la lingvon, la 26'an de Julio 1887 Dr-o Zamenhofo eldonis "La Fundamenton" kaj anoncis Esperanton al la mondo.

"La Fundamento" estis la unua kaj difina historia dokumento kiu regus la kreskon kaj maturiĝon de la lingvo, sen kiu Esperanto preskaŭ certe estus degenerinta en nekunordigitan fuŝaĵon, tamen ĝi verdire nur difinis la lingvon kaj efektive diris nenion pri Esperantismo, aŭ la movado de homoj kiuj elektas paroli la lingvon.

La sekva, granda, difini momento en la historio de la lingvo okazis 18 jarojn poste en 1905 ĉe la unua Universala Kongreso de Esperanto en Bulonjo-Ĉe-Maro, Francio. Responde oftajn demandojn pri la celoj de Esperanto, Dr-o Zamenhofo verkis la "Deklaracion pri la Esenco de Esperanto" kiu poste ekkoniĝis kiel la Bulonja Deklaracio. Mallongigite, la deklaracio proklamis jene:

  1. La esperantismo estas penado disvastigi en la tuta mondo la uzadon de la lingvo neŭtrala, kiu servu por interkompreniĝo de la diverslingvaj homoj.
  2. Lingvo internacia povas esti nur lingvo arta, perfekte vivipova kaj en ĉiuj rilatoj plej taŭga montriĝis nur unu sola lingvo: Esperanto.
  3. La aŭtoro de la lingvo rezignis pri ĉiuj personaj rajtoj rilate la lingvon kaj transdonis ĝin al la tuta mondo.
  4. La sola bazo, deviga por ĉiam kaj por ĉiuj esperantistoj estas la Fundamento de Esperanto.
  5. Esperantisto estas nomata ĉiu persono, kiu scias kaj uzas la lingvon Esperanto, tute egale por kia celo.

Disputinde, la plej interesa parto de la frua historio de Esperanto estas en tio ke la kreinto, Dr-o Zamenhof, tuj deklaris Esperanton la posedaĵo de la tuta parolantaro kaj rifuzis rolludi kiel reĝo, do dum la pasintaj 134 jaroj Esperanto estadis vivanta lingvo difinita de la historiaj dokumentoj kaj antaŭenportis de novaj generacioj de parolantoj kiuj kredas je la celo de kunhavata lingvo por ĉiuj.

Comments